انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی:

آزمونهای پیشرفت تحصیلی را ابتدا می توان به دو دسته ی عینی  وغیر عینی(ذهنی) تقسیم کرد.

آزمونهای عینی آزمونهایی هستند که هم سوالها وهم جواب سوالها دراختیار دانش آموزان است.به همین سبب این آزمونها را آزمونهای بسته پاسخ هم می گویند.

آزمونهای عینی یابسته پاسخ به طور عمده از سه نوع اصلی صحیح – غلط ، جور کردنی و چند گزینه ای تشکیل می یابند.

دسته ی دیگر، آزمونهای غیر عینی(ذهنی)هستند که به آزمونهای تولید پاسخ یا بازپاسخ نیز مشهورند.زیرا دانش آموزخودش پاسخ خواسته شده را می سازد یا تولید می کند.آزمونهای تشریحی –کوتاه پاسخ – پروژه های تحقیقی وحتی امتحانات شفاهی انفرادی شامل این دسته هستند.

 

آزمونهای تشریحی: آزمونهای تشریحی خود به دو دسته ی گسترده پاسخ ومحدود پاسخ تقسیم می شوند.

الف)گسترده پاسخ

در این آزمون ها هیچ گونه محدودیتی برای دانش آموز منظور نمی شود.دانش آموز هم از لحاظ زمان پاسخ دهی و هم از جهت مقدارپاسخ،آزادی کامل دارد.به نمونه هایی از این نوع آزمون توجه کنید:

1- در باره ی زندگی ومبارزات مشروطه خواهی ستار خان وباقر خان مطلبی تهیه کنید؟

2- در باره ی کاپیتولاسیون چه می دانید؟

3- از مجموع رویدادها وتحولات تاریخ ایران دردوره ی هخامنشی چه نتایج ودرسهایی می توان گرفت؟

4- جایگاه ایران عهد ساسانی را در جهان معاصر با آن چگونه ارزیابی می کنید؟

دانش آموز در پاسخ دادن به این نوع سوال آزاد است تا مطالبی را ارائه دهد که به نظر او منطقی ومفید هستند.دانش آموز باید اطلاعات ودانشهای خود را ارزیابی کند واندیشه های خودرا به نحوی منطقی، منسجم وبدیع بر روی کاغذ آورد.بنابر این،سوالهای تشریحی گسترده پاسخ برای سنجش هدفهای تحلیل، ترکیب وارزشیابی(حوزه شناختی)مناسبترین سوالها هستند.در کلاس درس طرح سوالات شفاهی ازقبیل نظر خواهی از دانش آموز در باره ی شخصیت های تاریخی مطرح در کتاب درسی وتاثیرآنان در روند رویداد ها وتحولات مهم کشورویا نقد وبررسی برخی رویدادها در کلاس درس ازنمونه ها وگزینه های مناسب آزمونهای گسترده پاسخ هستند.

ب)محدود پاسخ

در این دسته از آزمونها دانش آموزان در دادن پاسخ به سوالها آزادی کامل ندارند.بلکه صورت سوال اورا ملزم می سازد تا پاسخ خود را در چهارچوب شرایطی خاص محدود کند.همچنین این نوع سوالات ازنظر زمان ومقدار پاسخ دهی محدودیت هایی دارند.

نمونه هایی از سوالات محدود پاسخ:

1- هدف از تشکیل کنفرانس یالتا چه بود؟

2- پس ازراهپیمایی های تاسوعا وعاشورای سال 57 سه نکته درخصوص اوضاع ایران بر امریکا مسلم شد،آنها را بنویسید؟

3- سه انقلاب مهم جهان درقرن هجدهم را نام ببرید؟

این نوع سوالات دانش آموز رامحدود به جواب دادن در باره ی یک موضوع خاص می کند.لذا تصحیح پاسخ های آنان را هماهنگ تر وآسان تر می کند.اما این محدودیت سبب می شود که دانش آموز نتواند توانایی خود را درترکیب کردن اندیشه ها و بیان آنها به صورتی منسجم ومنطقی ارائه کند بنابراین این آزمون ها برای اندازه گیری توانایی دانش آموزان در سطوح فهمیدن،کاربستن وتحلیل مناسب ترند.ولی برای سنجش توانایی ترکیب(خلاقیت) وارزشیابی زیاد مناسب نیست.

برخی محاسن ومعایب آزمونهای تشریحی

1- تهیه آزمونهای تشریحی از آزمونهای عینی آسان تر است.   

2- برروش مطالعه ی دانش آموزان تاثیر مثبت به جای می گذارند.

3- تصحیح برگه های این آزمونها هم بسیاروقت گیر است وهم نمی تواند با دقت وبطور عینی انجام گیرد.

 

قواعد تهیه سوالهای تشریحی

- در نوشتن صورت سوالهای آزمون یک درس،با رسم جدول مشخصات آن درس،دقت کنید که سوالها به طور مستقیم به هدفهای آموزشی مربوط شوند.

- از سوالهای تشریحی برای اندازه گیری هدفهای دانش استفاده نکنید؟

- صورت سوالهای تشریحی را با عبارات وکلمات واضح وروشن بنویسید واز کلی گویی وابهام در بیان بپرهیزید. مثلا کلمات وعبارات تعریف کنید – خلاصه کنید – طبقه بندی یادسته بندی کنید،ازکلمات،بحث کنید وبررسی کنید روشن تر هستند.اگر لازم بود از کلمه های بحث یا بررسی کنید،استفاده شود بایدبطور دقیق بنویسید که چه نکاتی باید مورد بحث وبررسی قرار گیرند. همچنین در کاربرد کلمات توضیح دهید و مقایسه کنید بهتر است منظور خود را به صراحت بیان نمایید، درغیراین صورت دانش آموزان ممکن است برداشتهای متفاوتی از این کلمات داشته باشند.وبه گونه های مختلف به سوالات پاسخ دهند.

- در طرح سوالهای تشریحی از کاربرد کلمات، چه کسی – چه وقت – کجا ومانند آن بپرهیزید. به جای این کلمات بهتر است ازکلماتی مانند:چرا – چگونه – به چه دلیل واز این قبیل استفاده شود.

- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال را ندهید.این امر به شما اجازه می دهد تابا کاربرد ملاکی یکنواخت به تصحیح اوراق بپردازید وپاسخ ها رابهتر با یکدیگر مقایسه کنید.

- تا حد امکان از سوالهای تازه وموقعیت های جدید استفاده کنید.

- با نوشتن سوالهایی که به جواب کوتاه نیاز دارند،تعداد سوالها را افزایش دهید.هرچه تعداد سوالهای یک آزمون بیشتر باشد نمونه بهتری ازمحتوا وهدفهای درس را شامل خواهد شد ونتیجه ی بهتری به دست خواهد آمد.در ضمن سوالهای دارای پاسخ کوتاه روشن تر هستند.و جواب دادن به آنها از سوی دانش آموزان مختلف یکنواخت تر انجام می گیرد.

آزمون های کوته پاسخ

این آزمونها از مجموعه ای از سوال مختصر که غالبا برای سنجش هدفهای آموزشی سطح پایین طرح می شوند،تشکیل می یابد.سوالهای آزمون کوتاه پاسخ ازدانش آموز می خواهند تا کلمه،عبارت،جمله،عدد یا علامتی رادر پاسخ به یک سوال یا تکمیل یک جمله بنویسد.

جواب سوالهای کوتاه پاسخ آنقدرمختصر است که این آزمونها را به کلی ازآزمونهای تشریحی مجزا می سازد وبه آزمونهای عینی نزدیک می کند.

آزمونهای کوتاه پاسخ رابه سه دسته ی پرسشی،کامل کردنی وتشخیصی تقسیم می کنند. درنوع پرسشی سوال به صورت یک جمله ی استفهامی طرح می شود وآزمون شونده پاسخ کوتاهی به آن می دهد.

در نوع کامل کردنی، سوال به صورت یک جمله ی ناقص نوشته می شود که در آن یک جای خالی وجود دارد وآزمون شونده با پر کردن جای خالی به سوال جواب می دهد.

در نوع تشخیصی یا تداعی،سوال به صورت یک موضوع یا مطلب ارئه می شود وآزمون شونده باید جواب آنرا تداعی کند.

به نمونه سوالهایی برای هریک از این آزمونها توجه کنید:

الف)پرسشی

کدام سلطان عثمانی معاصر شاه اسماعیل صفوی بود؟

اولین نتیجه ی جنگ جهانی اول چه بود؟

ب)کامل کردنی

 انقلاب صنعتی ابتدا از کشور............. شروع شد؟

لنین مزارع کشاورزی اشتراکی تشکیل داد که به آن .................. گفته می شد؟

پ)تشخیصی

0تاریخ وقوع هرکدام از رویدادهای زیر را مشخص کنید؟ (روز- ماه- سال)

 الف)جنگ تجمیلی                     ب)فرارشاه ازایران

0پرداخت پنج میلیون تومان غرامت جنگی به روسیه از مفاد کدام عهدنامه بود؟

به چه کسانی بورژوا گفته می شد؟

قواعد تهیه سوالهای کوتاه پاسخ

0 صورت سوال باید کاملا واضح وروشن باشد،به گونه ای که به پاسخ مشخص ومعینی نیاز داشته باشد.

0هر سوال باید موضوع مهمی را شامل شود.

0 صورت سوال را از روی مطالب کتاب عینا نقل نکنید.

0تا حد امکان بیشتر از سوالهای پرسشی استفاده کنید.

0 در سوالهای کامل کردنی:

 الف) تنها کلمات وعبارات مهم را حذف کنید.

 ب) بهتراست که بیش از یک  جای خالی منظور نشود. 

 پ) جای خالی را تا آنجا که ممکن است درقسمت پایانی سوال قرار دهید.

 

آزمونهای عینی

 صحیح – غلط ، جور کردنی وچند گزینه ای

ویژگی مهم همه ی این نوع سوال ها این است که تصحیح جواب آن ها به طور کاملا دقیق و عینی انجام می گیرد و در آن نظر شخصی مصحح هیچ گونه دخالتی ندارد.از این رو به همه ی آن ها آزمون های عینی (غیر ذهنی)می گویند.

آزمون های صحیح – غلط ساده ترین صورت سوال های عینی هستند.وانواع مختلفی دارند:

1-صحیح – غلط در این نوع سوال یک یا چند جمله خبری در اختیار دانش آموز گذاشته می شود و از او خواسته می شود تا درستی یا نا درستی آن را تشخیص دهد.

       مثال: الف)داریوش شرح بیشتر لشکر کشی های خود را در کتیبه ی بیستون به یادگار گذاشته است.

               ب) جنگهای رومیان با کارتاژی ها به جنگ های پلوپونز معروف است.

 

 2  - بله – خیر در این نوع سوال یک یا چند جمله پرسشی به دانش آموز داده می شود و او باید جواب           بله یا خیر را مشخص کند.

        مثال: آیا ضرب سکه ی طلا ونقره از اقدامات داریوش اول هخامنشی بود؟(بله)

 

3- اصلاحی در این نوع سوال جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد و دانش آموز باید غلط را تشخیص داده  و آن را خط بزند و درستش را بنویسد.

مثال:درحکومت مشروطه نخست وزیر وهیئت وزیران با رای ونظر شاه ودرباریان انتخاب می شوند.و اداره امور کشور رادر دست می گیرند. (با رای نمایندگان مجلس)

 

4- خوشه ای در این نوع سوال که به آن سوال چند صحیح – غلط نیز می گویند،تنه ی سوال به صورت   یک جمله ی نا تمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرند. در این سوال ها هر یک از جواب های پیشنهادی باید به عنوان صحیح یا غلط مورد قضاوت قرارگیرند.

    مثال:حکومت مشروطه به نوعی از حکومت گفته می شود که در آن:

   الف)برای حکومت کردن شرایطی پیش بینی شده باشد.(ص)

         ب)حاکم یا پادشاه نمی تواند هر کاری را به میل خود انجام دهد.(ص)

   ج)مجلسی مرکب ازدرباریان ومنتخبین پادشاه کارقانون گذاری را انجام دهند.(غ)

         د)امور کشور بامشورت پادشاه ورای وی باشد.(غ)

 

قواعد تهیه سوالات صحیح – غلط

- سوال ها تا حد امکان مختصر ، ساده و روشن نوشته شود.

- جمله هایی را به کار ببرید که درست یا غلط بودن آن ها برای دانش آموزان آشکار باشد

- ز کار برد کلماتی مانند همه ، بعضی وقت ها ، غالبا ، هرگز و از این قبیل پرهیز کنید.

 -سعی کنید طول سوال های صحیح و غلط هم اندازه باشد.

- سعی شود سوال های صحیح و غلط از نظر تعداد تقریبا به یک اندازه باشند.

 -سوال های صحیح و غلط را عینا از روی جمله های کتاب ننویسید.

 

آزمون های جورکردنی

آزمونهای جور کردنی از تعدادی سوال تشکیل می شوند که هریک از آنها شامل دو ستون است.یک ستون معرف پرسشها و ستون دیگر نشان دهنده پاسخ ها ست.ودانش آموز باید پاسخها را با پرسشهای مربوط جور کند.

مثال:پاسخ سوالهای ستون سمت راست را از مطالب ستون سمت چپ انتخاب ودر پاسخنامه بنویسید؟

1-سیاست جدید اقتصادی لنین؟

2-نام مزارع اشراکی که لنین تشکیل داد؟

3-نام شوراهای گارگری حکومت کمونیستی روسیه ؟

 

 

الف)ساویت

 ب)نپ

 ج)کالخوز

 د)ساتی

 

 

نمونه دیگر سوالهای جورکردنی، نوع رده بندی یا فهرست اصلی است.در این نوع سوالها، معمولا یک طرح رده بندی مانند دوره های تاریخی ارائه می شود. واز دانش آموز خواسته می شود تا طبق طرح خواسته شده رده بندی یا ترتیب فهرست مورد نظر را انجام دهد.

مثال1: دوره های تاریخی زیر را براساس ترتیب زمانی مرتب کنید؟

قرون وسطی –  قرون معاصر–  قرون باستان –  قرون جدید

مثال2: پاسخ پرسشهای زیررا ازبین اسامی وکلمه های داخل پرانتزمشخص کرده ودربرابر سوال مربوطه بنویسید ؟

                          (مغان – موبدان – اوستا)

1-   روحانیون زردشتی

1-   کتاب مقدس زردشتیان

2-   دین مادها

   

قواعد سوالهای جورکردنی

0 پرسشها وپاسخهای متجانس یاهمگون انتخاب کنید. (مطالب پراکنده و غیر مرتبط را در یک سوال قرار ندهید.)

0 طول فهرستهای پرسش وپاسخ را کوتاه انتخاب کنید ومطالب کمتری را در هر یک از پاسخها قرار دهید.

0 پرسشها را با شماره وپاسخها را با حروف مشخص کنید.

0هر یک از پاسخها باید برای تمام پرسشها ی یک سوال درست جلوه کند.

0 همه ی پرسشها و پاسخهای یک سوال را در یک صفحه قراردهید.

0 در طرح پرسشهای جورکردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خوداری کنید.

0 در راهنمای سوال،اطلاعات لازم را در باره نحوه ی جور کردن پرسشها وپاسخها در اختیار دانش آموز      قرار دهید.

 

 

 

 

آزمونهای چند گزینه ای

آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سوال است که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی وتعدادی گزینه (پاسخ)تشکیل می شود و آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی گزینه صحیح (پاسخ سوال) را انتخاب می کند.